Basın Kartı: nedir, kim alabilir, nasıl başvurulur?

Basın kartı ne işe yarar?

Basın kartı ("basin karti" yazımıyla da aranır) gazeteciye yeni bir yetki vermez; mesleğini icra ettiğini resmî bir belgeyle kanıtlamasını sağlar. Kanun bu belgeyi "resmî nitelikte kimlik belgesi" olarak tanımlar 5187 ek m.1 ve yönetmelik, kartın tüm resmî ve özel kuruluşlar tarafından kabul edileceğini söyler BKY m.5. Pratikte bu, resmî törenlerde, adliye ve emniyet gibi kurumlarda, basın toplantılarında ve akreditasyon gerektiren etkinliklerde gazetecinin kimliğini tek belgeyle göstermesi demektir.

Karta bağlı iki ek imkân mevzuatta açıkça yer alır: talep hâlinde verilebilen basın trafik kartı BKY m.44 ve yurt dışı görevlendirmelerde kullanılan hizmet damgalı pasaport HDP Yön. m.2. Bunların dışında kalan indirim ve ücretsiz giriş uygulamaları ise ilgili kurumların kendi kararlarıdır; basın kartı mevzuatından doğan bir hak değildir.

Basın kartının beş türü

Tür, kime ve ne kadar süreyle verildiğini belirler. Hepsi aynı Yönetmeliğe tabidir.

• Göreve bağlıBir medya kuruluşunda çalışan Türk vatandaşı medya mensupları ve enformasyon görevlileri. En yaygın tür; halk arasında sarı basın kartı. BKY m.10
• SüreliGörev alanı Türkiye'yi kapsayan yabancı medya mensupları; verildiği yıl sonuna kadar geçerli. BKY m.11
• GeçiciHaber amacıyla geçici süre Türkiye'ye gelen yabancı medya mensupları; üç ayı geçmez, bir kez uzatılabilir. BKY m.12
• Serbestİşten ayrılan veya yurt dışında serbest çalışan Türk gazeteciler; 12, 18 veya 24 ay. Ayrıntı. BKY m.13
• SürekliEn az 18 yıl mesleki hizmeti bulunanlara ömür boyu. 18 yıl kuralı. BKY m.14

Kimler basın kartı alabilir?

Yönetmelik, basın kartı verilebilecek kişileri sayarak belirler BKY m.7/1: Türkiye'de faaliyet gösteren medya kuruluşlarının Türk vatandaşı medya mensupları; süreli yayın sahipleri, tüzel kişi temsilcileri ile radyo ve televizyonların yönetim kurulu başkanları; görev alanı Türkiye'yi kapsayan ya da geçici süreyle gelen yabancı medya mensupları; yurt dışında yayın yapan kuruluşların Türk vatandaşı sahip ve çalışanları; yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşları; medya alanında hizmet veren kamu kurumlarının ve enformasyon hizmetlerinin personeli; medya alanında faaliyet gösteren sendikalar ile kamu yararına çalışan dernek ve vakıfların yöneticileri.

Tersine, medya alanında hizmet vermeyen özel sektör kuruluşlarının, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve yabancı temsilciliklerin yayın birimlerinde çalışanlara basın kartı verilemez BKY m.7/2. Bir şirketin kurumsal iletişim ekibi, bir odanın bülten editörü veya bir elçiliğin basın görevlisi bu kapsamdadır. Kişiye ilişkin şartların tamamı için basın kartı alma şartları sayfasına bakın.

Basın kartı nasıl alınır? Dört aşamalı süreç

1. Size-Devlet ile Basın Kartı Sistemi'ne giriş ve beyanname

   Beyanname elektronik ortamda doldurulur; vesikalık fotoğraf ve en az altı aylık mesleki çalışmaya dair belge yüklenir BKY m.28/1. Çıktı, medya kuruluşunun sahibi veya ticaret sicilinde kayıtlı yetkilisince onaylanır BKY m.28/2.

2. Bölge müdürlüğüİlk inceleme ve kurumlardan bilgi isteme

   Başkanlık adli sicil, SGK, vergi dairesi, Basın İlan Kurumu gibi kurumlardan bilgi isteyebilir BKY m.29/1. Genel şartları taşımadığı anlaşılanlar reddedilir ve bildirilir BKY m.29/2.

3. KomisyonBasın Kartı Komisyonu değerlendirmesi

   19 üyeli Komisyon nitelikleri, mesleki çalışmaları, eserleri ve ödülleri değerlendirerek kabul ya da ret kararı verir BKY m.33/1-a; yılda en az üç kez toplanır BKY m.34/1.

4. BaşkanlıkKartın basımı ve teslimi

   Karar e-Devlet'ten sorgulanır; kart basıldıktan sonra bölge müdürlükleri aracılığıyla teslim edilir. Geçerlilik süresi on yıldır BKY m.47.

Her adımın belgeleri, süreleri ve sık yapılan hatalar için basın kartı başvurusu nasıl yapılır rehberine, sonucu takip için basın kartı sorgulama sayfasına bakın.

Sorular: basın kartı hakkında en çok sorulanlar

Her sayfa tek bir soruya Yönetmelik ve Kanun maddeleriyle yanıt verir.

• BaşvuruBasın kartı başvurusu nasıl yapılır?Basın kartı başvurusu e-Devlet'teki Basın Kartı Sistemi'nden yapılır.
• BaşvuruBasın kartı sorgulama: başvuru durumu nasıl öğrenilir?Basın kartı sorgulama e-Devlet'te üç hizmetle yapılır: Kart Başvurusu, Komisyon Sonucu ve Basın Kartı Sorgulama.
• Şartlar ve haklarBasın kartı avantajları nelerdir?Resmî kimlik niteliği, basın trafik kartı, hizmet damgalı pasaport ve kurum uygulamaları; hak ile beklenti ayrı..
• Şartlar ve haklarHizmet damgalı pasaport kimlere verilir?Hizmet pasaportu (hizmet damgalı pasaport) basın kartı sahiplerine yurt dışı görev için verilir.
• Şartlar ve haklarBasın kartı alma şartları nelerdir?Basın kartı alma şartları: 18 yaş, lise mezuniyeti, adli sicil engelleri, 5953'e uygun sözleşme ve ticari faaliyet yasağı.
• BaşvuruBasın kartı nasıl yenilenir?Basın kartı yenileme on yılın sonunda Komisyon kararı gerekmeden yapılır.
• BaşvuruBasın kartı ne zaman iptal edilir?Yönetmelik m.37-38, Kanun ek m.6-7, bir yıl bekleme ve yargı yolu..
• Şartlar ve haklarİnternet haber sitesi çalışanları basın kartı alabilir mi?İnternet haber sitesi basın kartı şartları: 5187 beyannamesi, haber amacına özgülenme, 5953 kapsamında sigortalı çalışan, 4-9-sınırsız kontenjan, 2 yıl saklama..
• RehberGazeteci nasıl olunur? Eğitim, giriş yolları ve basın kartıHukuki tanımdan ilk işe, 5953 sözleşmesinden basın kartına kadar yol haritası..
• RehberBasın kartı hakkında sık sorulan sorularKısa yanıtlar..
• SorularBasın kartını kimler alabilir?Muhabir, foto muhabiri, editör, yazı işleri müdürü, yayın sahibi, köşe yazarı, kameraman ve enformasyon görevlisi; kimler alamaz..
• SorularBasın kartı nasıl alınır?Eğitim, 5953 sözleşmesiyle işe giriş, SGK, altı aylık mesleki çalışma, e-Devlet başvurusu ve Komisyon kararı: yol haritası..
• SorularBasın kartı ne işe yarar?Akreditasyon, basın toplantısı, olay yeri, adliye ve emniyet, kamu kurumlarında tanınma ve yurt dışı görev..
• SorularBasın kartı başvurusu ne kadar sürer?Yönetmelikte süre yok; sonuç Komisyonun yılda en az üç toplantısına bağlı.
• SorularBasın kartı bekleme süresi ne kadar?Altı ay mesleki çalışma, serbest kart için bir yıl ve bir ay, sürekli kart için 18 yıl, iptalden sonra bir yıl: tablo..
• SorularBasın kartı ücreti ne kadar?Başvuru için harç yok; Yönetmelik yalnızca maliyeti aşmayan kart ve basım-dağıtım bedeli öngörür.
• SorularBasın kartı e-Devlet başvurusu nasıl yapılır?İki aşamalı giriş, Basın Kartı Sistemi paneli, beyanname, fotoğraf ve mesleki çalışma yükleme, onay ve sorgulama..
• SorularBasın kartı başvurusu reddedilirse ne yapılır?Ret nedenleri, gerekçeyi öğrenme, eksikliği giderip yeniden başvurma, bekleme kuralları ve idari yargı yolu..
• SorularBasın kartı kimlere verilmez?Medya dışı kuruluş çalışanları, sayılan suçlardan hüküm giyenler, ticari faaliyette bulunanlar, sözleşmesizler, kontenjan engeli..
• SorularYabancı gazeteciler basın kartı alabilir mi?Evet: süreli ve geçici kart, çalışma izni, takdim mektubu, karşılıklılık, belgeler, bildirim ve iade yükümlülüğü..
• SorularBasın kartı kontenjanı nasıl hesaplanır?Gazetede yüzölçümü, dergide sayfa sayısı, radyo-TV'de yayın alanı, internet sitesinde sigortalı çalışan sayısı..
• SorularBasın trafik kartı nedir, nasıl alınır?Basın kartı sahiplerine talep hâlinde verilir; esaslar İçişleri Bakanlığıyla birlikte belirlenir.
• SorularBasın kartı renkleri ne anlama gelir?Sarı, turkuaz, mavi ve pembe kuşak; 2019 kart değişimi, tarihçedeki renk kodları ve rengin hukuken anlam taşımaması..
• SorularSahte basın kartı nasıl anlaşılır?Yetkili tek makam İletişim Başkanlığı; dernek ve şirket kartları basın kartı değil.
• SorularBasın kartı için SGK ve sigortalılık şartı nedir?5953'e uygun yazılı sözleşme, 4/1-a sigortalılık, Başkanlığın SGK'dan bilgi istemesi..
• SorularEmekli gazeteci basın kartı alabilir mi?Emeklilik kart için ölçüt değildir; 18 yıl mesleki hizmeti olanlar ömür boyu sürekli kart..
• SorularÖğrenci basın kartı alabilir mi?Öğrencilik engel değil; 18 yaş, lise mezuniyeti, 5953 sözleşmesi ve altı aylık mesleki çalışma aranır.
• SorularBasın kartı itiraz dilekçesi nasıl yazılır?Gerekçeyi isteme, idareye başvuru, 60 günlük dava süresi ve örnek dilekçe iskeleti..

Kart türleri ve mevzuat

Beş kart türü, Yönetmelik, Komisyon ve tarihçe.

• Kart türleriSarı basın kartı nedir, nasıl alınır?Sarı basın kartı, İletişim Başkanlığının verdiği resmî basın kartının yerleşik adıdır; karşılığı göreve bağlı basın kartıdır.
• Kart türleriSürekli basın kartı nasıl alınır? (18 yıl kuralı)Sürekli basın kartı en az 18 yıl mesleki hizmeti bulunanlara ömür boyu verilir.
• Kart türleriSerbest basın kartı nedir, nasıl alınır?Serbest basın kartı, işten ayrılan veya yurt dışında serbest çalışan Türk gazetecilere verilir.
• Kart türleriTurkuaz basın kartı nedir, kimlere verilir?Turkuaz basın kartı, İletişim Başkanlığının 2019'dan beri bastığı kartın rengidir; ayrı bir tür değildir.
• MevzuatBasın Kartı Komisyonu nedir, ne zaman toplanır?Basın Kartı Komisyonu 19 üyeden oluşur, yılda en az üç kez toplanır ve 13 üyeyle karar alır.
• MevzuatBasın Kartı Yönetmeliği ne diyor? Madde madde özetBasın Kartı Yönetmeliği (7051 sayılı CB Kararı, RG 10.4.2023) on bölüm ve 51 maddedir.
• Kart türleriGöreve bağlı basın kartı nedir?Medya kuruluşunda çalışan Türk vatandaşı medya mensupları ve enformasyon görevlilerine verilir; üç koşul, TRT istisnası, iade..
• Kart türleriSüreli basın kartı nedir, kimlere verilir?Görev alanı Türkiye'yi kapsayan yabancı medya mensuplarına yıl sonuna kadar verilir.
• Kart türleriGeçici basın kartı nedir?Haber amacıyla geçici süre gelen yabancı medya mensuplarına, üç ayı aşmamak üzere verilen kart; bir kez uzatma, çalışma izni..
• MevzuatBasın kartının tarihçesi: 1942'den bugüneBasın kartının tarihçesi: 1942 sarı kart, 1947 mavi ve yeşil kart, 1962 şeref kartı, 1980 sürekli kart, BYEGM'den İletişim Başkanlığına, 2022 Kanun..
• Mevzuat5953 sayılı Kanun basın kartını nasıl etkiler?Gazeteci tanımı, yazılı sözleşme, kıdem hesabı, deneme süresi, stajyer sınırı ve Yönetmeliğin 5953 atıfları..
• MevzuatBasın kartı unvanları nelerdir?Yönetmeliğin 19–27.