Basın kartının tarihçesi: 1942'den bugüne

Neden tarihçe bilmek gerekir?

Gazeteciler arasında dolaşan "sarı kart", "mavi kart", "şeref kartı" gibi adların hepsi geçmiş yönetmeliklerden kalmadır. Bugünkü mevzuat kartları renkle değil işlevle tanımlar BKY m.6/1; eski adları doğru yere oturtmak için düzenlemenin nasıl evrildiğini bilmek gerekir. Aşağıdaki kronoloji iki katmandan oluşur: kart türlerinin tarihi (mesleki yayınlardaki tarihçeye dayanır ve yönetmelik metinleri bu sitenin kaynak setinde yoktur) ve kurumsal-hukuki tarih (resmî metinlerle doğrulanmıştır).

Kronoloji

1. 1920Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumiyesi

   Basınla ilişkileri yürüten ilk merkezî teşkilat kuruldu; Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü'nün (BYEGM) kökeni bu kuruma dayanır.

2. 1942Sarı kart

   Mesleki tarihçeye göre 1942 yönetmeliğiyle, asıl mesleği gazetecilik olan birlik üyelerine sarı kart verilmesi kararlaştırıldı. "Sarı basın kartı" adı buradan gelir; bkz. sarı basın kartı.

3. 1947Mavi ve yeşil kartlar

   1947 yönetmeliği yabancı haber ajanslarının mensuplarına mavi kart, meslekten çekilmiş gazeteciler ve serbest yazarlara yeşil kart getirdi. Yeşil kart 1951 yönetmeliğiyle kaldırıldı; mavi kart uygulaması 2001'e kadar sürdü.

4. 1962Basın şeref kartı

   En az 25 yıl aralıksız gazetecilik yapanlara verilen basın şeref kartı 1962 yönetmeliğiyle getirildi; 1980 yönetmeliğiyle kaldırılıp yerine "Basın Mesleğinde Üstün Hizmet Belgesi" konuldu.

5. 1980Sürekli basın kartı

   Uzun süre meslekte çalışmış ve emekli gazetecileri korumaya yönelik sürekli kart uygulaması 1980 yönetmeliğiyle başladı. Bugünkü karşılığı on sekiz yıl mesleki hizmet şartıyla ömür boyu verilen kart BKY m.14/1; bkz. sürekli basın kartı.

6. 2001Renk ayrımının sonu

   2001 yönetmeliğiyle yabancılara özgü mavi kart ayrımı kalktı; kartlar işleve göre düzenlenmeye başlandı. Yabancı mensupların bugünkü karşılığı süreli ve geçici kartlardır BKY m.11.

7. 2018BYEGM'den İletişim Başkanlığına

   Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemine geçişle BYEGM kapatıldı; 24 Temmuz 2018 tarihli 14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi "basın-yayın kuruluşu mensuplarına basın kartı düzenlemek ve Basın Kartı Komisyonunun sekretarya faaliyetlerini yürütmek" görevini İletişim Başkanlığına verdi CBK 14 m.3/1-k. Aralık 2018'de 465 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yeni bir Basın Kartı Yönetmeliği yürürlüğe kondu.

8. 2019Yeni tasarım: turkuaz kart

   İletişim Başkanlığı kart tasarımını yeniledi; Temmuz 2019'dan itibaren mavi-turkuaz zeminli, pembe kuşaklı kartlar dağıtıldı. Bkz. turkuaz basın kartı.

9. 20227418 sayılı Kanun: rejim kanun düzeyine çıktı

   13 Ekim 2022 tarihli 7418 sayılı Kanun, Basın Kanunu'na ek madde 1–8'i ekledi: kart türleri, alabilecek kişiler, şartlar, yabancılar, 19 üyeli Komisyon, iptal hâlleri ve yönetmelik yetkisi 5187 ek m.1. Aynı Kanun internet haber sitelerini Basın Kanunu kapsamına aldı 5187 m.2 ve 5953'e ekledi 5953 m.1; böylece internet gazetecileri de kart alabilir hâle geldi.

10. 20237051 sayılı Karar: bugünkü Yönetmelik

    9 Nisan 2023 tarihli ve 7051 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla Basın Kartı Yönetmeliği yürürlüğe kondu (RG 10/4/2023, 32159); 465 sayılı Kararla konulan yönetmelik yürürlükten kaldırıldı BKY m.49. Dayanağı 5187 ek m.1–8'dir BKY m.3. Önceden verilmiş kartlar, sahipleri şartları taşıdıkça geçerliliğini korudu BKY Geçici m.1.

11. 20248624 sayılı Karar ve e-Devlet

    6 Haziran 2024'te 8624 sayılı Kararla altı madde değişti: sürekli kart hesabında serbest kart dönemlerine 24 ay sınırı BKY m.14/4, AA ve TRT'de haber dışı çalışanlara kart verilmemesi BKY m.23, radyo-TV listesine fotoğrafçı eklenmesi BKY m.26. Aynı yıl Basın Kartı Sistemi e-Devlet iki aşamalı girişe taşındı (5 Ağustos 2024).

12. BugünBeş tür, tek yetkili makam

    Göreve bağlı, süreli, geçici, serbest ve sürekli kart BKY m.6/1; başvuru e-Devlet üzerinden BKY m.28/1; karar 19 üyeli Komisyonda BKY m.30/1; geçerlilik on yıl BKY m.47.

Kurumsal tarih: kartı kim verdi?

Basın kartı, Cumhuriyet tarihi boyunca merkezî hükûmetin basınla ilişkileri yürüten biriminin yetkisinde kaldı: Matbuat Umum Müdürlüğü'nden Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü'ne (Başbakanlığa bağlı), 2018'den itibaren Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığına CBK 14 m.3/1-k. "BYEGM basın kartı" aramaları bu kurumsal hafızanın izidir; bugün BYEGM yoktur ve işlemler Başkanlığın bölge müdürlükleri ile Basın Kartları Birimi üzerinden yürür BKY m.28/3. Komisyon yapısı da bu kurumsal dönüşümü yansıtır: Başkanlığı temsilen üç üye, meslek kuruluşları, sendika, sürekli ve göreve bağlı kart sahipleri ve iletişim fakültesi dekanları BKY m.30/1; bkz. Basın Kartı Komisyonu.

Hukuki statünün evrimi

En önemli dönüşüm 2022'dir. 2022'ye kadar basın kartı yalnızca yönetmelikle düzenlenen idari bir uygulamaydı; 7418 sayılı Kanun kart türlerini, şartları ve Komisyonu kanun düzeyine çıkardı 5187 ek m.1. Bunun pratik sonucu, temel kuralların artık yönetmelik değişikliğiyle değil kanun değişikliğiyle değişebilmesidir; Yönetmelik yalnızca Kanunun verdiği yetki çerçevesinde ayrıntı düzenler 5187 ek m.8. Kartın "resmî nitelikte kimlik belgesi" olması da bu Kanunla açıkça yazılmıştır 5187 ek m.1. Yönetmeliğin madde madde özeti için Basın Kartı Yönetmeliği sayfasına, renk adlarının ayrıntısı için basın kartı renkleri sayfasına bakın.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir. Ayrıntı: Yasal uyarı.

Uyarı: Bu site İletişim Başkanlığı ile ilişkili değildir; KEYDAL Haber Yazılımı ekibinin hazırladığı bir bilgi rehberidir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Resmî başvuru ve işlemler için iletisim.gov.tr ve e-Devlet adreslerini kullanın.